Size Nasıl
Yardımcı Olabiliriz?
Hasan Murat Çelik
23 Ocak 2021

Hasan Murat Çelik

Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı

Ağrısız Doğum (Epidural Analjezi)

Ağrısız Doğum (Epidural Analjezi)

135Görüntülenme
  • Ağrısız doğum nedir?
  • Anne adaylarının büyük çoğunluğu doğum sırasında yaşanan ağrılardan doğal olarak korkmakta ve ağrısız doğum amacıyla uygulanan yöntemlerden faydalanmak istemektedir. Doğum sırasında hissedilen ağrının farklı yöntem ve ilaçlarla ortadan kaldırılması veya azaltılması işlemine “ağrısız doğum”, “doğum analjezisi” veya “doğum anestezisi” adı verilir. Mitolojideki bereket tanrıçasının adıyla anılarak “Kybele yöntemi” de denilen ağrısız doğum; sancıların önlendiği normal doğumdur. Ağrısız doğum, doğum sancılarının ağrı olarak değil karında basınç, kasıklarda ise baskı şeklinde algılandığı ve anne adaylarının rahatsızlık hissetmediği konforlu bir doğum şeklidir. 

 

  • Epidural analjezi nedir?
  • Günümüzde ağrısız doğum için birçok yöntem bulunmakla birlikte modern tıbbın en çok önerdiği ve halk arasında en çok bilinen epidural analjezidir. Epidural analjezi, güvenilir ve etkinliğinin yüksek olması sebebiyle en sık tercih edilen yöntemdir. Analjezi ağrısızlık, ağrı duyusunun olmayışı olarak tanımlanır. Epidural analjezi, bölgesel anestezinin bir çeşididir. Bölgesel anestezi vücudun belli bir bölgesindeki ağrı, sıcaklık, dokunma gibi duyuların algılanmasının, ağrı sinyallerinin iletiminin geçici olarak engellenmesi yoluyla önlenmesidir. Doğum sırasında gerçekleştirilen epidural analjeziyle sadece ağrı iletimi bloke olur. Anne adayının doğuma aktif katılımını sağlayan dokunma duyusu, bacaklardaki hareket kabiliyeti, rahmin kasılması gibi duyu ve hareketler ise etkilenmemektedir. Epidural analjezi uygulanan anne adayı aktif doğum evresi başlayana kadar geçen süre içerisinde yürüyebilmektedir. Nadir de olsa bacaklarda hafif bir güçsüzlük hissedilebileceğinden anne adaylarının mutlaka bir refakatçi, ebe ya da hemşire eşliğinde yürümesine izin verilmektedir.

 

  • Epidural analjezi nasıl etki eder?
  • Ağrı duyusu sinirler aracılığıyla önce omuriliğe, ardından omurilikte yer alan sinirler aracılığıyla beyindeki ağrı merkezlerine iletilir. Omurilik, vücudumuzda omur adı verilen kemiklerin üst üste sıralanmasıyla oluşmuş ve omurga olarak bilinen kemik yapı içinde yer almaktadır. Omurga içerisindeki kanalda bulunan omuriliğin etrafında ise beyin omurilik sıvısı dolaşmaktadır. Bu sıvının da etrafında zarlar bulunmaktadır. Omurilik bel bölgesine ait omurların başlangıç seviyesinde sonlanır, omurilikten çıkan sinirler de bu seviyeden itibaren omurgayı terk ederek ayak uçlarına kadar uzanır.
  • Epidural analjezi, ağrı iletiminin omurilik etrafını dıştan saran dura isimli zarın etrafına (epidural alana) lokal anestezik ilaç uygulanarak beraberinde ağrı kesici etkiyi kuvvetlendiren bazı ilaçların verilmesi yoluyla önlenmesidir. İlaçların etkisinin bitmesiyle, hissedilen uyuşukluk da sona ermektedir.

 

  • Epidural analjezi vücudun neresinden uygulanır?
  • Epidural aralık, kafatası tabanında omuriliğin başladığı yerden belin bitimindeki kuyruk sokumu (sakrum) kemiğinin sonuna kadar devam eden ve bel bölgesinde en geniş kısmı yaklaşık 0,5 cm olan bir alandır. Doğum analjezisi için epidural aralığa giriş, ya bel bölgesindeki omurlar arası bir boşluktan (lomber epidural) ya da daha aşağıda sakral kanaldan (kaudal epidural) yapılmaktadır. Omuriliğin sonlandığı bel omurlarının daha altındaki seviyelerden yapılan girişimlerde omuriliğe doğrudan zarar verme olasılığı çok düşüktür.

 

  • Epidural analjezi nasıl uygulanır?
  • Anne adayı yan yatar ya da oturur durumdayken beldeki iğnenin gireceği bölge antiseptik maddeyle silinir. Cilt ve cilt altındaki dokular ince bir iğne içinden verilen lokal anestezik ilaçla uyuşturulduktan sonra özel iğneyle epidural aralığa girilir İğne ucu epidural alana yerleştirilir ve test dozu adı verilen miktarda lokal anestezik ilaç uygulanır. Bu işlemle ilaca duyarlılık ve alerji belirtileri gözlenir, iğne ucunun damar içi ya da subaraknoid bölge olarak adlandırılan (beyin omurilik sıvısının bulunduğu alan) bölgede olmadığı test edilerek doğrulanır. Son olarak gerekli dozun tamamı verilerek enjeksiyon işlemi tamamlanır.

 

  • Kateter nasıl yerleştirilir?
  • Bu ilaçlar Anestezi uzmanının tercihine göre kateter aracılığıyla da verilebilir. Bu yöntemde iğne içinden epidural aralığa kateter yerleştirildikten sonra epidural iğne çıkarılır ve bel bölgesi steril pansumanla kapatılır. Epidural kateter yerleştirilirken kateterin epidural aralıktaki sinirlere dokunması sonucu kalça ve bacaklarda elektrik çarpması benzeri anlık bir his oluşabilir. Bu his geçicidir. Epidural enjeksiyonlar sırasında bu his ortaya çıksa da kalıcı sinir hasarı oldukça nadirdir.

 

  • Kateter yerleştirilmesinin amacı nedir?
  • Kateterin ağrı kesici özelliği yoktur. Kateter içinden verilen lokal anestezik ilaçla ağrı kesici etki oluşturulur. Kateter sayesinde epidural alana her seferinde iğne batırılmaya gerek duymadan gerektikçe tekrar tekrar ilaç verilerek ağrı kesici etkinin süresi ve etkinliği artırılır.
  • Epidural analjezik ne kadar sürede etki eder?
  • Analjezik etki, ilacın uygulanmasından 15-20 dakika sonra başlar. İlacın etkisinin ortadan kalkma süresi ise kişiden kişiye değişir. Bu nedenle anne adayı tekrar ağrı hissetmeye başlamadan ya da ağrıları hafif hafif hissetmeye başladığı an tekrar ilaç uygulanmalıdır. Kimi zaman lokal anestezik ilaç istenen bölgeye ulaşmayabilir ve anne adayı vücudunun bazı kısımlarında epidural ilaç uygulamasına rağmen ağrı hissedebilir. Böyle bir durumda epidural kateterin çıkarılıp yeniden yerleştirilmesi gerekebilir. Bu süreçte ağrıya katlanmak yerine ağrıyla ilgili hislerin doğumu gerçekleştiren ekiple paylaşılması uygulamanın başarılı geçmesini sağlar. Zira Anestezi uzmanının görevi doğumun ağrısız ve konforlu geçmesini sağlamaktır.

 

  • Epidural analjezide kullanılan ilaçların doğumun seyri ve bebek sağlığı üzerine olumsuz bir etkisi var mıdır?
  • Epidural analjezide kullanılan ilaçlar anne kanına çok yavaş geçmektedir. Ayrıca dolaşan anne kanındaki ilaç konsantrasyonu plasentadan geçip bebeğe ulaştığında daha da azalmaktadır. Bu nedenle bebek üzerinde herhangi olumsuz bir etki beklenmemektedir. Doğum süresince, epidural analjezi sırasında bebeğin kalp atışları da kardiotokografi adı verilen cihazla periyodik olarak izlenmektedir.

 

  • Epidural analjezi doğumu geciktirir mi?
  • Epidural analjezinin uygulanmaya başlanacağı zaman çok önemlidir. Gerçek doğum eyleminin başlamasından önce yaşanan kasılmalar sırasında oluşan ağrılarda epidural anestezi uygulanmaz. Ancak gerekli durumlarda ağrıyı gidermek için başka ilaçlar verilebilir.
  • Epidural analjezi uygun zamanda başlatıldığında doğumun birinci evresi üzerinde olumsuz bir etkisi olmaz. Anne adayının doğum sırasında etkili bir şekilde ıkınabilmesi önem taşımaktadır. Bu nedenle epidural analjezi uygulamalarında, doğumun ikinci evresinde Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı ile Anestezi uzmanı hekimlerin iletişimi ve ilaç uygulamalarının zamanlamasına birlikte karar vermeleri çok önemlidir. Dolayısıyla doğru takip ve uygun zamanlama ile yapılan ilaç uygulamalarında doğumun uzaması söz konusu değildir. Asıl önemli olan doğumun anne ve bebek için konforlu ve güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesidir. Doğumun başka sebeplerle uzaması durumunda yardımcı yöntemler kullanılması ya da sezaryenle gerçekleştirilmesi söz konusu olabilir.

 

  • Epidural analjezi kimlere uygulanamaz?
  • Düşük tansiyona sahip, kullanılacak lokal anestezik ilaçlara alerjisi olan, iğne yapılacak cilt bölgesinde enfeksiyon bulunan, nörolojik hastalık şüphesi taşıyan, kanın pıhtılaşmasında görevli olan kan hücreleri (trombosit) sayısı ve fonksiyonu yetersiz kalan anne adaylarında epidural analjezi uygulaması tercih edilmemektedir. Anne adayının epidural analjezi istememesi durumunda da çok önemli tıbbi bir gerekçe bulunmadıkça işlem uygulanmamaktadır.

 

  • Epidural analjezinin avantajları nelerdir?
  • Sedasyona (yarı uyku hali) yol açmaması ve bilinçte değişiklik oluşturmadan ağrı kesici etki oluşturması en büyük avantajıdır.  Annenin hem doğum sürecini hem de bebeğinin doğduğu ilk anlarını görebilmesi, ona dokunup öpebilmesi açısından daha iyi bir alternatifi henüz bulunmayan bir anestezi yöntemidir.
  • Gebelik sırasında gelişebilen yüksek tansiyon gibi istenmeyen durumlarda, prematüre bebek ya da ikiz gebeliklerde tıbbi avantajları nedeniyle epidural anestezi tercih edilen bir uygulamadır. Her ne kadar genel anestezi sezaryen ameliyatları için güvenli bir yöntem olsa da epidural analjezi altında gerçekleştirilen sezaryenlerde bebek genel anestezik ilaçlarla neredeyse hiç karşılaşmamaktadır.
  •  
  • Epidural analjezi sırasında normal doğumdan sezaryene geçilebilir mi?
  • Doğumun seyri sırasında gerektiğinde kateterden tekrar ilaç verilerek uygulanan epidural analjezi ile sezaryen doğum gerçekleştirilebilir. Sezaryen sonrasında epidural kateterle anestezi devam ettirilerek ağrısız konforlu bir ameliyat sonrası dönem geçirilmesi de sağlanır. Dolayısıyla Anestezi uzmanı tarafından aksi tavsiye edilmediği sürece epidural anesteziden yararlanmak bir annenin en doğal hakkıdır.

 

 

Uzm. Dr. Murat ÇELİK

Anesteziyoloji ve Reanimasyon