Size Nasıl
Yardımcı Olabiliriz?
Ejder Koyuncu
03 Haziran 2021

Ejder Koyuncu

Göğüs Hastalıkları Uzmanı

DİSPNE: Nefes Darlığı

DİSPNE: Nefes Darlığı

37Görüntülenme

Nefes darlığı, nefes almada vermede zorluk anlamına gelir. Dispne hastalar tarafından hissedilen bir duygudur. Şahsın algılaması söz konusudur. Hekimin tespit ettiği bir durum değildir. Dispnenin mekanizması çok karışıktır. Anlaşılması için solunumun oluşmasından kısaca bahsetmek istiyorum.

 

  • Solunumu sağlayan reseptörler: 
  • a) Kemoreseptörler, kandaki   oksijen, karbondioksit ve kan PH ‘ına duyarlıdır.
  • b) Mekanoreseptörler, göğüs duvarı ve akciğer arterlerinde bulunur.
  • c) Akciğer parankiminde bulunan akciğer reseptörleri, akciğer gerilmesine duyarlıdır. Bu reseptörleri etkileyen tüm hastalıklarda dispne gelişir. Bu reseptörlerden gelen afferent duyu lifleri SSS de beyin sapı ve duyusal kortekse uzanır. Beyin sapı ve korteksten çıkan motor sinirler (efferent sinirler) solunum kaslarına ulaşarak solunum işlevinin oluşmasını sağlar.

 

  • Reseptörleri etkileyen hastalık gurupları şunlardır:
  • Akciğer hastalıkları
  • Kardiyovasküler hastalıklar
  • Obezite ve Sedanter yaşam
  • Psişik
  • Diğer faktörler adı altında toplanabilir.

 

  • A) Akciğer Hastalıkları
  • 1-Üst Solunum Yolu hastalıkları: Ses telleri bozukluğu, paranazal drip send, distoni, ekstra piramidal hastalıklar, substernal guatr, trakeal stenoz, tümör, trakeobronkomegali ve mediastinal tümörlerdir.
  • 2-Alt Solunum Yolu hastalıkları
  • a) Obstrüktif hastalıklar: Kr Bronşit, KOAH, astım bronşiyale, bronş adenomu, bronş tümörü, yabancı cisim ve diğer solunum yolunu daraltan hastalıklar
  • b) Restriktif akciğer hastalıkları: Akciğerin parankimini etkileyen hastalıklar olup oksijenin kana geçişinde probleme sebep olan hastalıklardır. Diffüz pulmoner fibrozis, alerjik fibrozis, pnömokonyoz, sarkoidoz, interstisyel akciğer kanserleri, romatoid artrit gibi kollajen doku hastalıkları, gibi hastalıklardır.
  • c)Distribüsyon havanın dağılımını etkileyen hastalıklar: Bronşların bazılarının olmaması, pnömotoraks, akciğerde dev hava keselerinin olması gibi hastalıklardır.
  • d)Perfüzyon bozukluğuna sebep olan hastalıklar: Pulmoner emboli, pnömoni, akciğerin dışardan hava veya sıvı ile itilmesi sonucu arteriovenöz şant gelişmesini sağlayarak perfüzyon bozukluğuna sebep olur. Ayrıca arteriovenöz şantın kendisinin olması da dispne nedenidir.
  • B) Kardiyovasküler Hastalıklar
  • Kalp yetmezliğine sebep olan kalp hastalıklarıdır: Perikart hastalıkları, miyokart hastalıkları, kalp kapak hastalıkları. Kalp yetmezliğinde, kardiyak atım gerekli metabolik ihtiyacı karşılamada yetersiz kalır. Akciğerden gelen oksijenlenmiş temiz kanı kalp kası yeterli olmadığı için vücuda dokulara pompalayamaz. Akciğerin alveollerinde sıvı birikmesine sebep olur. Kronik kalp yetmezliğinde bu biriken sıvı akciğerde fibrosise,  bronşlarda daralmaya sebep olur. Bu hastalarda vizing denen ıslık sesi duyulur. Biz bu tabloya kardiyak astım diyoruz. Bronşial astımlı hastayla karıştırılabilir.

 

  • C) Psişik Nedenler
  • Anksiyetenin bazı tiplerinde hasta aldığı havanın kendisine yetmediğinden yakınır. Bazen bu hastalarda hiperventilasyon gelişerek akut alkaloza yol açar.

 

  • D) Diğer Nedenler:
  • Anemilerde solunumsal kaslara yetersiz oksijen gitmesi sonucu dispne gelişebilmektedir.Bazan da beyini etkileyen lezyonlar hiperventilasyona sebep olur.Özellikle kafa travmaları hiperventilasyon sonucu dispne hissine sebep olur.

 

  • E) Obezite ve Sedanter Yaşam:
  • Solunum kaslarının yetersiz çalışması sonucu solunum eylemini zayıf gerçekleştirir.Gebelerde özellikle 2. trimester hormonal hiperventilasyon SSSde duyarlılığa sebep olup dispne ortaya çıkabilir.Ayrıca panik atak , solunumsal ve kardiak nedenlere bağlı diapneyi taklit edebilir.Fizyolojik bozukluk olmaksızın hiperventilasyon,anksiete,egsersizden bağımsız göğüs ağrısı, çarpıntı hissi olmasıyla ayrılır. Obezite 4 nedenden dolayı nefes darlığına sebep olur:
  • + Solunum iş yükü artar. Normalde 0.5 kcal enerji gerekirken obezitede bu miktar duruma göre 10-13 kcal enerjiye kadar çıkabilir.
  • + Obezitede akciğer genişlemesi sınırlı olacağından (ekspansiyon) hava az girecektir, kaslar yeterli genişlemeyecektir.
  • + Havanın az girmesinden dolayı uç yollarındaki alveollerin hepsini yeterince açamayacaktır.
  • + Uzun süre oksijen az giden bünye de düşük oksijenle yaşamaya alışacaktır (Obeziteye bağlı hipoventilasyon hastalığına evrilmesi).

 

  • Dispnenin değerlendirilmesinde doğru yaklaşım nedir?
  • Hastanın öyküsü, fizik incelemesinin yanında bazı testlerin yapılmasını gerektirebilir. Solunum Fonksiyon Testi beraberinde provokasyon testi, bronkodilatasyon testi astım ile KOAH‘ı ayırmada yardımcı olmaktadır. Arteriyal kan gazlarının ölçümü dispnenin dokulara yansıması ve ağırlığının değerlendirilmesinde çok yardımcıdır. Difüzyon testi, interstisyel akciğer hastalıklarının tanısında EKO kardiyografi kalp kasının, kapaklarının ve perikardın durumunu açıklamada yardımcı olmaktadır. Ventilasyon –perfüzyon sintigrafisi pulmoner embolide yardımcı olmaktadır. Pulmoner anjiyografi, akciğerdeki damarsal patolojileri tanımlamada yardımcı olmaktadır.
  • Sonuç olarak hastanın nefes darlığını psikolojik, kondüsyonsuzluk ve obeziteye bağlamadan önce iyi bir hikaye, fizik inceleme sonucu ileri tetkiklerle değerlendirilmelidir.

 

 

Uzm. Dr. Ejder KOYUNCU

Göğüs Hastalıkları Uzmanı